TRƯỜNG THPT QUANG MINH :: Tin tức :: CLB Văn học :: Giảng dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông


Giảng dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông

Thứ hai, 04.04.2011 16:57

Quan điểm tiếp cận và tiếp cận đồng bộ trong tác phẩm văn chương nghệ thuật

Tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương trong  nhà trường là một xu hướng tiến bộ, nó vừa đảm bảo được phương pháp lịch sử phát sinh, vừa chú trọng được tác giả, tác phẩm, đồng thời chú trọng đến vai trò tích cực của người đọc. Đặc biệt là đạt tác phẩm trong bối cảnh sinh ra nó để hiểu sự vận động của tác phẩm, hiểu ý tại ngôn ngoại trong thông điệp mà nhà văn gửi tới bạn đọc.

Quan điểm tiếp cận đồng bộ thể hiện ở 3 đặc điểm chính.

1. Quan điểm tiếp cận lịch sử phát sinh và sự vận dụngmột cách thích hợp những hiểu biết ngoài văn bản ( XH, văn hoá, nhà văn...) để cắt nghĩa tác phẩm.

Mỗi nhà văn đều được sinh ra trong một h/cảnh l/sử và đều chịu sự tác động trở lại h/cảnh l/sử. Mộc nhà văn dều có khuynh hướng khẳng định tài năng và nhân cách riêng, khẳng định vị thế  cuảe mình trong dòng chảy VH. Do vậy, việc n/cứu Vh phải dựa vào l/sử là một tất yếu.. Mặt khác, mỗi nhà văn là một bản thể văn hoá, là một cá nhân trong cộng đồng Xh, nên việc tìm hiểu cá nhân văn hoá của nhà văn ở một mức độ nào đó sẽ giúp cho người đọc hiểu hơn tác phẩm của họ.

Văn học cũng như mỗi tác phẩm văn chương luôn ra đơi trong những bối cảnh lịch sử xh văn hoá cụ thể; những yếu tố đó thẩm thấu, chắt lọc thông qua lăng kính của nhà văn để đa vsào tác phẩm. Thếnên muốn nghiên cứu cụ thể một tác phẩm, chúng ta phải tìm đến bối cảnh l/sử và nhà văn.

VD: Bài thơ “ Quê hương “ của Giang Nam ra đời giữa những ngày quân thù đang ra sức truy lùng, bắt bớ, tàn sát những người thân của cán bộ cách mạng. Nhà thơ xây dựng tứ thơ từ cái chết thê thảm của người yêu. Để thấy rõ hơn về tư tưởng, tình cảm cũng như sự vận động của tứ thơ và tâm tư tác giả, cũng như dụng ý nghệ thuật và ý nghĩa khái quát điển hình của nỗi đau trong bài thơ khi nói đến cái chết co vẻ riêng tư, chúng ta phải tiếp cận tác phẩm dựa trên bối cảnh ra đời của bài thơ: hoàn cảnh lịch sửcụ thể  cảu miền Nam hồi đó.

2. Quan điểm tiếp cận văn bản,

Hiểu biết ngoài văn bản cực kì quan trọng nhưng vẫn k thay thế cho việc khám phá bản thân văn bản. Quan điểm tiếp cận văn bản giúp cho người đọc, người nghiên cữu, giảng dạy ko thoát ly văn bản vốn là đề án tiếp nhận mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc.

Văn bản là thông điệp, là đề án nhà văn gửi tới bạn đọc. đặc trưng cơ bản của văn bản nghệ thuật là thông tin thẩm mĩ. Nhà văn gửi đến cuỗ đời niềm xúc động mãnh liệt nhất, những rung động tha thiết nhất về cuộc sốgn con người.. Đây là điểm mấu chốt nhất phân biệt p.pháp tiếp cận văn học đích thực với lối phân tích xã hội học tầm thường.

Tác phẩm văn chương chứa đựng trong nómuôn mặt, muôn vẻ của đời sốgn xh, con người mà chúng ta không thể bỏ qua, không thể ko biết đến.Chính các yếu tố cvăn hoá của văn bản lại càng làm nổi rõ hơn yếu tố thẩm mĩ của văn bản. Vì vậy, nó đòi hỏi sự nếm  trải hay trải nghiệm  cần thiết của người đọc mới có hi vọng giải mã được những thông tin thẩm mĩ trong tác phẩm. Đặc biệt người đọc phải có một khả năng ng.ngữ tối thiểu để tri giác vbản, để thấu hiểu ngôn từ và đời sốgn của nó trong vbản.

Cảnh cho chữ trong “Chữ người tử tù” của NguyênTuân ngoài giá trị thẩm mĩ, ý nghĩa nhân văn còn có giá trị văn hoá truyền thống. Sự khao khát cái đẹp, trân trọng người tài, lấy cái tài mà giữ gìn thiên lương trong sáng. Đó là nét đẹp văn hoá cần được khai thác và giáo dục.

Thiếu vốn văn hoá cần thiết thì việc cảm thụ văn chương cũng dễ bị sai lệch hoặc thiếu sâu sắc.

Văn chương vốn là một cuốn bách khoa toàn thư về cuộc sống Mác đã từng ghi nhận tính chân thực sâu sắc của văn chươg.  M. Gorki nói nhờ văn chương mà hiểu cuộc đời và con người hơn.

Nói đến tác phẩm văn chương là nói đến một văn bản trong chỉnh thể. Tác phẩm văn chương được cấu tạo bằng ngôn ngữ nghệ thuật nhằm xây dựng lên một thé giới nghệ thuật riêng được kết cấu một cách chặt chẽ trong những quan hệ giữa nội dung và hình thức, giữa bộ phân và toàn thể, giữa yếu tố hữu hình và yếu tố vo hình, giữa phản ánh và biểu hiện, giữa văn bản và tiềm văn bản. Chính vì vậy màg klhi giang văn, cần chú trọng tính nhất quán, cảm hứng chủ đạo cảu nhà văn, tư tưởng chủ đề của tác phẩm và đặc biệt là tính chỉnh thể cảu tác phẩm.

Có nhiều yếu tố thuộc lĩnh vực tiềm văn bản khi tiếp nhận vchương nếu ko chú ý sẽ ko khai thác hết giá trị của tác phẩm. ví dụ như khoảng lặng giữa dòng câu thơ, những câu thơ vắt dòng ,.. Những biểu hiện như vậy ko chỉ có giá trị biểu đạt hết ý hoặc tiếp nối ý mà nó quy định ngữ điệu đọc, quy định khoảng ngắt nghỉ đồng thời quy định giọng cao, thấp, nhanh, chậm,...

Tiếp cận tác phẩm văn chương theo hướng đồng bộ giúp người đọc lí giải được những phương diện chủ quan và khách quan của tác phẩm mà điểm then chốt của nó là phải dựa trên đặc trưng thể loại bởi vì loại thể quy định loại hình, tính cách, tâm lí. Nguyên tác cấu thành hình tượng, quy định cách đọc, p.pháp luâậnnghiên cứu.  Làm như vậy sẽ tránh được những bế tắc khi phải tìm hiểu những chi tiết trong tác phâm. VD: để hiểu được câu ca dao “ Hôm qua tát nước đầu .... cành hoa sen”, chúng ta phải hiểu được rằng đặc trưng của ca dao là tính ước lệ tượng trưng, như vậy sẽ lí giải được tại sao “ sen có cành”...

3. Quan điểm tiếp cận hướng vào đáp ứng của học sinh.

Quan điểm tiếp cận đồng bộ cho người đọc óc một cái nhìn thấu đáo về lích sử phát sinh, tính chất nội tại cũng như xu hướng thẩm mĩ mà tác phẩm vươn tới. Mỗi tác phẩm là một thế giới nghệ thuật, việc tiếp cận nó thực sự có sự tác động vào nó, biến tác phẩm thành một đối tượng và biến chủ thể người đọc thànhchủ thể văn học. người đọc trở thàh đồng sáng tạo với tác giả. Người đọc có khả năng điền khuyến những khoảng trống cuả tác giả làm cho thông điệp của nhà văn trở nên có hồn, có số phận. Chừng nào chưa có quá trình tiếp nhận, chứng đó tác phẩm còn ở ngoài chủ thể. Tác phẩm văn chương là một hệ thống mở. Vòng đời tác phẩm văn chương cũng được nhận diện lại trong nhiều quan hệ hữu cơ biện chứng hơn. Tác phẩm văn chương thực sự đi hết vòng đời  trong mối quan hệ với bạn đọc để trở lại với cuộc sống vốn là xuất phát điểm.

Chính vì thế việc dạy học văn theo lối truyền thụ một chiềulà  dạy học áp đặt không đem lại hiệu quả. Công cuộc đổi mới phương pháp giảng văn ở trung học theo hướng coi học sinh là bạn đọc sáng tạo cũgn là sự vận dụng sáng tạo kịp thời những thành tựu về lí thuyết tiếp nhận, tư tưởng dạy học hiện đại. việc dạy học tác phẩm văn chương phải bắt đầu từ thói quentự đọc của học sinh, từ thói quen tựkhám phá trên cơ sở gợi ý của giáo viên. Khi đó tác phẩm là tình huống có vấn đề trước người đọc là học sinh. giáo viên phải là ngời kiểm soát được quá trình đọc, hoạt đồng tiếp nhận của học sinh. Bằng cách ra đề, kiểm tra thường xuyên, giáo viên từng bước hướng dẫn học sinh tiếp nhận đồng bộ tác phẩm văn chương trong nhà trường..

 

GV Hải Hà

[Trở về] [Đầu trang]


Gửi ý kiến phản hồi:

Tên bạn:

Email:

Nội dung: